|
Podwozie
Wiadomości
ogólne - W skład podwozia wchodzą:
- układ napędowy,
- układ jezdny,
- układ kierowniczy,
- układ hamulcowy.
Głównym elementem podwozia jest rama, do której
montowane są poszczególne elementy. Podwozie stanowi samodzielną całość, zdolną
w zasadzie do jazdy, ale pozbawioną nadwozia. Rozmieszczenie poszczególnych
elementów podwozia może być bardzo różne i stanowi zasadniczą cechę danej konstrukcji.
Na przykład silnik samochodu osobowego może być umieszczony z przodu lub z tyłu,
a silnik autobusu z przodu, z tyłu lub pod podłogą. Oto opis poszczególnych
elementów podwozia przedstawionych na rysunku:
- Zderzak przedni.
- Zaczepy.
- Resor.
- Rama.
- Wał korbowy.
- Sprzęgło.
- Skrzynka biegów.
- Hamulec postojowy.
- Wał napędowy.
- Przekładnia główna.
- Most napędowy.
- Półoś.
- Mechanizm różnicowy.
- Zaczep tylny.
- Zderzak tylny.
- Opona.
- Tarcza koła.
- Łożyska.
- Piasta koła.
- Bęben hamulcowy.
- Resor.
- Drążek poprzeczny.
- Oś przednia.
- Dolne ramię zwrotnicy.
- Zwrotnica.
- Górne ramię zwrotnicy i drążek podłużny.
- Koło kierownicy.
- Przekładnia kierownicy.
Układ napędowy
- Zadaniem układu napędowego pojazdu jest przekazywanie napędu z wału korbowego
silnika na koła samochodu. W zależności od typu pojazdu, układ napędowy
składa się z:
- sprzęgła,
- skrzynki biegów,
- wału napędowego,
- mostu napędowego,
- skrzynki rozdzielczej.
Sprzęgło - Działanie sprzęgła umożliwia
płynne ruszanie pojazdu z miejsca oraz zmianę przekładni w skrzynce biegów.
W momencie, gdy zostaną zauważone jakiekolwiek nieprawidłowości w działaniu
sprzęgła, należy je usunąć. Czynności kontrolno-obsługowe polegają głównie na
regulacji skoku jałowego pedału. Regulacja ta polega na zmianie długości popychacza
widełek wyłączających sprzęgło. Aby tego dokonać, należy poluzować przeciwnakrętkę
zaciskającą końcówkę popychacza oraz obracając końcówkę popychacza ustawić odpowiednią
jego długość. Jeśli chcemy zmniejszyć jałowy skok pedału sprzęgła, należy wydłużyć
popychacz odkręcając końcówkę, natomiast w celu zwiększenia skoku jałowego pedału,
należy skrócić popychacz, wkręcając końcówkę. Po zakończeniu regulacji, należy
zabezpieczyć końcówkę popychacza przez dokręcenie przeciwnakrętki. Ponieważ
brak jałowego skoku pedału powoduje poślizgi tarczy sprzęgła, nie należy go
całkowicie likwidować.
Skrzynka biegów - Zadaniem skrzynki biegów
w samochodzie jest:
- umożliwienie jazdy do przodu bądź do tyłu,
- zapewnienie pracy silnika podczas postoju przy włączonym
sprzęgle,
- zmiana wielkości siły na kołach napędowych samochodu.
Najprostsza skrzynka biegów, to czterostopniowa
przekładnia z przesuwnymi kołami zębatymi. Różne przełożenia w takiej skrzyni
uzyskuje się poprzez zazębienie się ze sobą dwóch kół zębatych o różnej średnicy.
Przełożenie takie powoduje zwiększenie lub zmniejszenie przenoszonego momentu
obrotowego. Samochody mogą posiadać większą niż cztery liczbę biegów, lecz zasada
działania ich skrzynki biegów jest taka sama. Obsługa skrzynki biegów sprowadza
się do okresowego sprawdzania poziomu oleju i ewentualnej jego wymiany oraz
kontroli szczelności obudowy.
Okres, po jakim należy wymieniać olej jest podany
w instrukcji. Wyciek oleju ze skrzynki biegów może być spowodowany zużyciem
uszczelniaczy łożysk wałków skrzynki. Podczas zaobserwowania jakichkolwiek nieprawidłowości
w działaniu skrzynki biegów (np. zgrzytanie, samoczynne wyskakiwanie biegu),
należy się udać do stacji obsługi pojazdów w celu zlokalizowania i usunięcia
usterki.
Wał napędowy - Służy on do przenoszenia momentu
obrotowego pomiędzy skrzynką biegów lub skrzynką rozdzielczą (opisaną dalej)
a przekładnią główną mostu napędowego (opisaną dalej). W samochodach ciężarowych
o dużym rozstawie osi stosuje się wał napędowy dzielony. Do łączenia takich
wałów stosuje się przeguby. Mają one za zadanie przekazywanie ruchu obrotowego
pomiędzy dwoma wałami. Obsługa wału napędowego sprowadza się do smarowania łożysk
przegubów, sprawdzania mocowań przegubów, połączeń wielowypustowych i ich osłon.
Most napędowy - Zadaniem mostu napędowego jest
przenoszenie napędu z wału napędowego na koła napędzające. Głównymi elementami
mostu napędowego są: przekładnia główna, mechanizm różnicowy i półosie. Przekładnia
główna ma za zadanie zwiększenie siły napędowej i przeniesienie jej z wału napędowego,
pod kątem 90 stopni na półosie. Mechanizm różnicowy rozdziela napęd na półosie
tak, aby umożliwić obracanie się kół napędowych z różną prędkością. Półosie
przenoszą napęd z mechanizmu różnicowego na piasty kół. Obsługa mostu napędowego
polega na sprawdzaniu szczelności obudowy, poziomu oleju, okresowej wymianie
tego oleju oraz na smarowaniu piast kół.
Skrzynka rozdzielcza - Montowana jest ona w samochodach
ciężarowych o dużej ładowności oraz w samochodach przeznaczonych do jazdy w
trudnych i ciężkich warunkach terenowych. Zadaniem skrzynki rozdzielczej jest
rozdzielanie napędu na przednie i tylne koła oraz odłączanie napędu przedniego.
Podczas jazdy po drodze twardej,
napęd przedni powinien być odłączony. Czynności kontrolno-obsługowe sprowadzają
się do okresowego sprawdzania poziomu oleju i ewentualnej jego wymiany oraz
kontroli szczelności obudowy.
Układ jezdny - W
skład układu jezdnego wchodzi rama samochodu, zawieszenie kół, koła oraz ich
ogumienie. Rama jest to sztywny i odporny na odkształcanie szkielet samochodu.
Koła, osie lub mosty napędowe połączone są z ramą za pośrednictwem specjalnych
elementów sprężystych, takich jak: resory, amortyzatory, poduszki powietrzne
i stabilizatory.
Resory - Mają na celu złagodzenie wstrząsów
pojazdu podczas jazdy po wyboistych drogach. Zwiększają
one płynność jazdy, powodują również, że samochód lepiej trzyma się drogi.
Amortyzatory - Ponieważ działanie resorów
ma skutek uboczny przejawiający się kołysaniem samochodu, stosuje się amortyzatory.
Mają one za zadanie likwidowanie, wywołanego przez resory, kołysania pojazdem.
Obsługa resorów i amortyzatorów sprowadza się do:
- okresowego smarowania tulejek sworzni,
- sprawdzania stopnia trwałego odkształcania się piór
resorów oraz dokręcania śrub mocujących resory,
- sprawdzenia mocowań i stanu amortyzatorów, szczególną
uwagę należy zwracać na ewentualne ślady wycieku płynu.
Poduszki powietrzne - Stosowane są one w
nowoczesnych autobusach. Ich zadaniem jest zwiększenie płynności jazdy autobusu
oraz poprawa komfortu pasażerów.
Stabilizatory - Ich zadaniem jest ograniczenie
pochylania nadwozia samochodu, np. podczas pokonywania zakrętów oraz tłumienie
kołysania się nadwozia pojazdu na boki.
Koła i ogumienie - Koła przenoszą obciążenia
pochodzące z ciężaru samochodu oraz warunków ruchu, na nawierzchnię. Ogumienie
kół zapewnia przyczepność kół do nawierzchni oraz spełnia rolę elementu amortyzującego.
Ogumienie kół składa się z dętki i opony. W nowoczesnych samochodach stosuje
się także opony bezdętkowe. Dętka jest to gumowy zbiornik sprężonego powietrza
w kształcie pierścienia. Do napełniania jej powietrzem służy zawór dętki. Zawór
ten jest osadzony bezpośrednio w gumie dętki lub (w przypadku opon bezdętkowych)
w szczelinie obręczy koła. Ciśnienie powietrza w ogumieniu jest zależne od rodzaju
samochodu i jest podane w instrukcji obsługi pojazdu. Opona stanowi zewnętrzną
ochronę dętki, a w ogumieniu bezdętkowym spełnia rolę zbiornika powietrza.
Ochroną opony jest jej bieżnik. Wymiary opon zależą od producenta pojazdu. Liczby
oraz litery podawane w oznakowaniach opon oznaczają rozmiar i rodzaj ogumienia.
Opony w pojeździe, umieszczone na jednej osi, powinny być tego samego wymiaru,
typu, mieć taką samą rzeźbę bieżnika i w miarę możliwości pochodzić od jednego
producenta. Okres, po jakim powinno się wymieniać opony jest jednoznacznie określony
przez producenta, lecz należy także brać pod uwagę ich eksploatację (np.: gwałtowne
hamowanie lub przyspieszanie). Czynności kontrolno-obsługowe opon polegają na:
- okresowym sprawdzaniu ciśnienia powietrza w ogumieniu,
- kontroli stopnia zużycia (starcia) bieżników. Nie
należy używać opon, których wskaźniki pokazują graniczne zużycie bieżnika,
a jeśli opona nie ma takiego wskaźnika, głębokość bieżnika nie powinna być
mniejsza niż 1,6 mm. W autobusach, których dopuszczalna prędkość na autostradzie
wynosi 100 km/h, głębokość bieżnika nie powinna być mniejsza niż 3 milimetry,
- sprawdzeniu, czy na powierzchni bocznej opon nie występują
pęknięcia, rozwarstwienia lub wybrzuszenia gumy,
- sprawdzenia nagrzania się opon po dłuższej jeździe
(może to być spowodowane zbyt niskim ciśnieniem powietrza).
Układ kierowniczy
- Służy do zmiany i utrzymania pożądanego kierunku jazdy samochodu. Powinien
on samoczynnie utrzymywać kierunek jazdy na wprost oraz powodować powracanie
kół do położenia "na wprost" w momencie, gdy kierujący
puści koło kierownicy. Podstawowy układ kierowniczy w samochodach składa się
z mechanizmu zwrotniczego i mechanizmu kierowniczego.
Mechanizm zwrotniczy - zadaniem tego mechanizmu
jest zamiana ruchu obrotowego koła kierownicy na posuwisto-zwrotny ruch drążka
podłużnego z takim przełożeniem, aby kierowanie samochodem nie wymagało zbyt
dużego wysiłku kierującego.
W samochodach ciężarowych i autobusach masa na kołach
kierowanych powoduje duże opory na kole kierownicy, dlatego też w tych samochodach
stosuje się urządzenia wspomagające. Mają one za zadanie zniwelowanie oporów
występujących na kole kierownicy. Coraz częściej także producenci samochodów
osobowych, wyposażają swoje pojazdy w urządzenia wspomagające układ kierowniczy.
Obsługa układu kierowniczego sprowadza się do sprawdzania jego części, ich zamocowania,
smarowania i ewentualnej regulacji. Wszystkie elementy układu kierowniczego
powinny być całe i nieuszkodzone.
W przypadku, gdy luz na kole kierownicy przekracza
wartość podaną w instrukcji pojazdu, należy oddać pojazd do stacji obsługi w
celu zniwelowania tego luzu.
Układ hamulcowy
- Hamulce służą do zmniejszania prędkości pojazdu lub też do całkowitego jej
wytracenia. Służą także do unieruchomienia pojazdu podczas postoju. Zgodnie
z przepisami każdy samochód musi być wyposażony w dwa niezależne układy hamulcowe.
Standardowo w samochodzie są to:
- zasadniczy układ hamulcowy (hamulec nożny),
- pomocniczy układ hamulcowy (hamulec ręczny).
Zasadniczy układ hamulcowy służy do zmniejszania
prędkości pojazdu lub jego całkowitego zatrzymania. Natomiast pomocniczy układ
hamulcowy służy do unieruchomienia pojazdu podczas postoju lub do ruszania pojazdem
stojącym na wzniesieniu. W samochodach stosuje się trzy rodzaje układów hamowania:
- układ mechaniczny,
- układ hydrauliczny,
- układ pneumatyczny.
Układ mechaniczny - Polega na przenoszeniu
ruchu pedału hamulca poprzez linkę lub cięgło do mechanizmu hamulcowego. W obecnie
produkowanych samochodach ten rodzaj układu hamulcowego stosowany jest raczej
tylko w hamulcach pomocniczych. Obsługa układu mechanicznego sprowadza się do
okresowego smarowania i ustawiania długości linek.
Układ hydrauliczny - Jego działanie polega na
przenoszeniu siły nacisku pedału, poprzez ciecz zawartą w przewodach hamulcowych,
na szczęki mechanizmu hamulcowego. Układ hamulcowy musi być całkowicie szczelny
i odpowietrzony. Jest on powszechnie stosowany w samochodach osobowych i ciężarowych
.
Czynności kontrolno obsługowe sprowadzają się
do:
- kontroli poziomu płynu hamulcowego (w razie potrzeby
należy dolać ten sam płyn),
- sprawdzenia szczelności przewodów układu hamulcowego,
- sprawdzenia skoku jałowego pedału hamulca oraz oporu
pedału podczas dalszego jego naciskania.
W przypadku, gdy pedał podczas naciskania nie
stawia oporu, a poprzednie czynności kontrolne nie ujawniły żadnych nieprawidłowości,
należy odpowietrzyć układ. W tym celu należy:
- uzupełnić płyn hamulcowy w pompie hamulcowej,
- zdjąć z odpowietrznika kapturek gumowy,
- założyć jeden koniec przewodu gumowego na końcówkę
odpowietrznika, a drugi zanurzyć w szklanym naczyniu z płynem hamulcowym,
- jedna osoba przyciska pedał hamulca, druga zaś na
sygnał pierwszej osoby otwiera lub zamyka odpowietrznik za pomocą klucza.
Czynności te należy tak zsynchronizować, aby zawór odpowietrznika był otwarty
w momencie przyciskania pedału. Następnie trzeba przytrzymać pedał tak długo,
aby druga osoba zdążyła zamknąć zawór odpowietrznika. Czynność tą należy powtarzać
tak długo, aż w czasie pompowania przestaną pokazywać się w naczyniu pęcherzyki
powietrza. Podczas tych czynności należy pamiętać o dolewaniu płynu hamulcowego
do zbiornika.
Czynności te należy powtarzać dla każdego koła
pojazdu.
Układ pneumatyczny - Naciśnięcie pedału
hamulca przez kierowcę uchyla zawór sterujący, regulujący dopływ powietrza do
cylindrów hamulcowych. Układ ten jest powszechnie stosowany w autobusach i ciężkich
samochodach ciężarowych. Czynności kontrolno-obsługowe układu pneumatycznego
sprowadzają się do:
- sprawdzenia szczelności przewodów,
- sprawdzania gwałtowności hamowania poszczególnych
kół,
- kontroli wskazań wskaźnika ciśnienia powietrza w zbiorniku,
- kontroli naciągu paska klinowego napędu sprężarki
powietrza.
|
Znajdź szkołę nauki jazdy w naszej bazie.
Informacje dodatkowe
Polecamy Zapraszamy także do dwóch serwisów partnerskich, będących w praktyce przewodnikami turystycznymi. Znajdziecie w nich między innymi porady związane z prawem jazdy, takie jak wypożyczenie samochodu (np. w Grecji), czy informacje związane z koniecznością posiadania międzynarodowego prawa jazdy. Informacje te będą szczególnie przydatne dla osób, które wybierają się na wakacje do takich państw, jak Meksyk oraz Egipt znany z takich kurortów jak Hurghada czy Sharm El Sheikh.
|